از خاطرات و تجربیات دیگراناسنادترکمن صحراتورکمن صحرارویدادهاسیاسی - ملیملی - اجتماعی

طرح های جنایتکارانه علیه ملت تورکمن سابقه ای طولانی دارد!

نمره سیم – باید بندی بر رود گرگان بسته و ساخته شود تا آبی را که به کمش تپه می رود سد کند و ترکمانان در آن محل بی آب بمانند.

نمره چهارم – با ید بنا نمود يك قلعه فوری در سر بند مزبور و نشانید جمعی از رعایا را در آن تا محارست نمایند آن را از خراب کردن ترکمانان .

سفرنامه و جغرافیای گیلان و مازندران. مسیو بهلر. ترجمه م.پ.جکتاجی. گیلان 1357

 کتاب حاضر شرح ماموریت موسیو بوهلر است که به امر ناصرالدین شاه قاجار برای تهیه گزارشی از وضع راه های گیلان و مازندران مأمور سفر به آن دیار شده و در پایان گزارش خود را تقدیم ناصرالدین شاه می کند.«سفرنامه گیلان و مازندران» نوشته موسیو بهلر فرانسوی، سرتیپ دربار ناصرالدین شاه قاجار است. سفرنامه این فرانسوی در واقع شرح جست‌وجوهای نظامی او به شمار می‌آید که به واسطه مهارت‌اش در کارهای جغرافیایی، هندسی، نقشه‌کشی و اردوکشی، از معلمی دارالفنون به سرتیپی ارتش ایران رسید و به ماموریتی برای مطالعه درباره ساخت قلعه‌های دفاعی به این مناطق فرستاده شد. آگاهی‌هایی درباره احوال شخصی موسیو بهلر در دست نیست جز آن که می‌دانیم این فرانسوی از دیپلمه‌های مدرسه پلی‌تکنیک پاریس بود و در سال ١٢٦٩ خورشیدی به تهران آمد.

« بوهلر فرانسوی فارغ التحصیل مدرسه عالی پلی تكنيك پاریس و از خدمتگزاران دانشمند و صدیق ایران بود. در ۱۲۶۹ به ایران آمد، بعد از مرگی زاتی [ مهندس نظام و معلم ریاضیات از اهالی اطریش ] تدریس ریاضیات و نقشه کشی به عهده او واگذار گردید. ما بخشی از طرح ضد تورکمنی بهلر را از گزارش ایشان استخراج و به خوانندگان ارائه می دهیم تا خود قضاوت کنند که ظلم و ستم و کوچانیدن و وارد کردن ایلات غیربومی به سرزمین تورکمن نقشه شوم امروزی نبوده بلکه دو سده است که همچنان ادامه دارد.

«…در دو فرسخ و نیمی آق قلعه بندی ساخته بودند که خندق های آن نمایان است و گویا بجهت این بوده است که آب گرگان به سیاه آب [قاراسوو] برده و آن رودی است که از نزدیکی استراباد می گذرد و سرچشمه آن از کوه های شاهرود و بسطام است و از “ماز کیله” که سه فرسخ و ربعی کرد محله است به دریا می ریزد. و آن بند و خاصیت خوب داشت : یکی برای زراعت صحرای گرگان و دیگری جهت محافظت مملکت استرآباد از شر اشرار ترکمان، زیرا که آب گرگان داخل سياه رود می شود و درین صورت ممانعت طایفه مذکورہ به آب آسان است . يك فرسخ ازین بندگذشته رود گرگان دو شعبه می شود: یکی از محل خواجه نفس داخل دریا می شود که روی آن جزیره آشوراده است ، و دیگری از گمش تپه که انحراف آن به طرف شمال به مغرب است و از خواجه نفس سه فرسخ است.  در کنار دریا بجز این دهنه آب گوارا و شیرین بهم نمی رسد بنوعی که هرگاه سدی به شاخه دوم گرگان بسته شود که آب آن به گمش تپه نرود، ترکمانان آن جا لابد [ترک جا]می شوند که بالاتر به طرف اترک بروند یا به خواجه نفس بیایند.

اسنقلی نقطه ای است در طرف شرقی دریای خزر ، و به فاصله پنج فرسخ از گمش تپه واقع است و طوایفی که از طرف شرقی آق قلعه الى کنار دریا هستند موسومند به جعفربای و آتابای. و معامله که ما بين اهل مازندران و استراباد و ترکمانان می شود نمك و نفت است که ترکمانان با کرجی/قایق به آن جا حمل و نقل نموده و عوض آن برنج و غیره می برند و به این قسم آذوقه سالیانه خود را جمع و فراهم می نمایند. و این گونه معاملات آن ها موجب ضرر و خسران رعیت (ولایتی) است زیرا که اکثر آن ها در وقت معامله در جنگل و راه و رودخانه ها پنهان می شوند [چرا که ترکمان]هر کس را که ببینند و بتوانند گرفته و در کرجی های خودشان پنهان کرده و بعد می فروشند. در امتداد طول مرداب میان کاله از مقابل استراباد الى فرح آباد، حاکم ملک آرا قراول خانه ها تر تیب داده است که در آن جا تفنگچی های ولایتی مشغول ساخلو کنار دریا می باشند که از جانب ترکمانان هرزگی نشود، ولى آن قراول خانه ها بسیار بد ساخته شده اند و خندق آن ها بقدر نیم زرع عرض دارد و دیوار آن ها را از بته و تیغ ساخته اند و این ترکمانان غافل کرده آتش بر سر نیزه های خودشان قرار داده بته های دیوار را می سوزانند. و محل این قراول خانه ها نیز به طریقی که استحکام کنار دریا را ذکر کردیم، باید ساخته بشود. و تفنگچی هائی که مأمور ساخلو آن جاها می باشند بسیار شکایت از نرسیدن مواجب خود داشتند و این به هیچ وجه سبب و جهتی ندارد مگر بی اهتمامی و عدم مراقبت محمد جعفر خان در احوال آن ها.

  حال بیان می کنیم استحکام و انضباط صحرا و رود گرگان را بطوری که ترکمانان مطیع و رعیت مخصوص دولت علیه شوند و یا آن که از آن صحرا برای بیرون بروند در تحت چند نمره:

نمره اول – باید بنا نمود قلعه ای در آق قلعه که مشتمل باشد از هیجده فروند باستيان و نشانیدن جماعتی از رعایا(ولایتی) را در آن.

نمره دویم – باید بندی در آن مكان قدیم کشید تا خرجی که جهت حفر نهر آن در آن جا شده است ضایع نشود و منافع مذکوره که بیان شد، حاصل شود .

نمره سیم – باید بندی بر رود گرگان بسته و ساخته شود تا آبی را که به کمش تپه می رود سد کند و ترکمانان در آن محل بی آب بمانند.

نمره چهارم – با ید بنا نمود يك قلعه فوری در سر بند مزبور و نشانید جمعی از رعایا را در آن تا محارست نمایند آن را از خراب کردن ترکمانان .

نمره پنجم – باید به طریق مذکور نیز قلعه [ای] فيما بين آق قلعه و بند مزبور بنا کرد.

نمره ششم – باید سه قلعه دیگر نیز به همان طريق بنا نمود از خواجه نفس الى بند مزبور که یکی از آن سه قلعه در نقطه اول دوشاخه رود گرگان واقع شود .

نمره هفتم – باید بنا بشود چند باطری(گردان) توپخانه به فاصله نیم فرسخ به نیم فرسخ در لب دریا، از مقابل استراباد الی خواجه نفس، بعد از اتمام این بناها استحکام اترک است بنوعی که ذکر شد با کنار دریا از خواجه نفس الى اسنقلی.

نمره هشتم – باید بنا نمود چهار فرسخ به چهار فرخ بناهای بزرگ از سرچشمه رود گرگان الی آق قلعه مشتمل بر جماعت بسيار (ولایتی)، و نیز بنا نمود در اطراف آن قلعه های فوری که فیمابین آن ها به فاصله نيم فرسخ به نیم فرسخ دھات کوچك واقع شود تا اطراف آن ها يك جا محصور و محفوظ باشد.

نمره نهم – با ید عمل بیاورند نمك در کنار دریا که من بعد محتاج به نمك تركمانان نباشند بدین طریق که کنار دریا را کمی

گودال کنند تا در وقت طوفان گودال های مزبور از آب دریا پر و مملو گردد و در تابستان پس از تابش آفتاب به آن جا آب آن يك جا خشك شده مثل نمك های فرنگستان در آن گودال نمك به عمل خواهد آمد. و نیز لازم است که قدغن شود در جميع ولايات دار المرز کرچك زیاد بکارند تا به نفت ترکمان هم محتاج نشوند.

نمره دهم – باید بندری بجهت تجارت آن طایفه مشخص شود تا بجز آن بندر بجای دیگر نروند و به اسم تجارت اسیر ببرند.» (از ص 57 تا ص 61)

تهیه و تنظیم: آرنه گلی

مدیر مرکز مطالعات تورکمن

24 آپریل 2022

 


نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن