اخبار ویژهاز خاطرات و تجربیات دیگرانتورکمن صحرا

صونغات عألمیندن یئنه بیر یئلدئز سویندی! حالئپا غئچاقچئمئز رحمانقلیچ یمودی آرادان چئقدی

شو یئلئنگ 27. بهمن (1401)/ 16 فوریه 2023- ده حالئیپا غئجاقچئمئز رحمانقلیچ یمودی آرادان چئقدی. یاتان یری یاغتی بولسون. آدی و یادی المئداما یورکلرده یاشار.

تورکمنی اؤرورنیش مرکزی  حالئپامئزئنگ ماشغالا ایچرسینه باش ساغلئغئی دیله یأر.

رحمانقلیچ یمودی (1401-1330)

گفتگو با استاد رحمان قلیچ یمودی

غفار بردی اصفهانیانی

استاد خودتان را معرفی نمایید

رحمان قلیچ یمودی هستم فرزند یموت ساکن روستای یمودلار بندر ترکمن.

چطور شد که به نواختن کمانچه روی آوردید و اولین آهنگی که نواختید چه بود؟

آن موقع ها منزل ما محل رفت و آمد هنرمندان و مشتاقان موسیقی بود علتش هم اینکه پدرم یک نوازنده بود و اکثر اوقات دورهم جمع میشدند بخشی میخواند و نیز می نواخت من نیز نوجوانی ۱۱ ساله و چوپانی بیش .نبودم یکروز که به منزل آمدم در گوشه اتاق خانه مان دوتار و کمانچه ای را دیدم که به دیوار تکیه داده شده بود این دو آلت موسیقی را برادر بزرگم از خانه خوجه شرقی باغشی کومیش دپه جهت آموختن نزد پدرم آورده بود. سراسیمه بطرف دوتار و کمانچه رفته به فکر فرو رفتم کدامیک را بیاموزم کمانچه را بدست گرفتم سه رشته سیم داشت و من بمدت ۳ سال با یک رشته سیم کمانچه می نواختم دوره نوازنده کمانچه بسیار نادر ،بود و مرا به شاگردی پیش خودشان قبول نمیکردند من برای اولین بار با یک سیم ،کمانچه آهنگ خلق سازی چیقدیم گوللر» را نواختم فعالیت هنری خود را در محضر باغشی خوجه ،شرقی مردقلی صوفی و منطق دیبائی شروع کردم بعد از ۳ سال نوازنده کمانچه تووشان مرادسیدی جهت آموختن کمانچه به یکی از هم محلی هایمان به روستا آمد به خانه هم محلی ام رفتم و در آستان ،نشستم برای اولین بار دیدم که او با کشیدن آرشه به روی رشته سیم ها آهنگهای دلنشینی مینوازد سراسیمه بطرف خانه دویدم و کمانچه را برداشته و با استفاده از هر سه سیم آهنگی را نواختم.

در خانه آهنگ شیرین و دلنشینی بود و از خوشحالی در پوست خود نمی گنجیدم بعد از آن پیش باغشیهای بزرگ نظیر قزاق ،پانگ نظرلی ،محجوبی خوجه بخشی و دینی گرکزی و چند باغشی دیگر رفتم و فن نوازندگی را از آن انسانهای والا و هنرمند آموختم، من مدیون آنها .هستم اکنون که آنها در خاک آرمیده اند خداوند رحمتشان کند زمانی که پا به سن ١٤ سالگی گذاشتم با باغشیهای جوان و همسن خود دوردی طریک و بایلی تکه آشنا شده در مراسم عروسی به اجرای برنامه پرداختم. در مراسم افتتاحیه رادیو گرگان که آن زمان دستگاه فرستنده را به درخت چنار بلندی بسته بودند افتخار نوازندگی نزد باغشی نظرلی محجوبی را پیدا نمودم از همان لحظه بطور زنده برنامه ما به روی آنتن رادیوهای نسبتاً محدود پخش گردید. در مراسم عروسی مردم گنبد و کلاله برنامه اجراء نمودم چون ۱۵ سال بیشتر سن نداشتم خیلی از مشتاقان موسیقی ترکمن جهت آشنائی با من و شنیدن آهنگهائی که می نواختم به دیدنم می آمدند در نقاط مختلف کشور همراه با باغشی ها در جشنواره ها و … برنامه دادیم در کشور دوست و همسایه ترکمنستان هم موسیقی ترکمنی اجراء نمودم به من احترام خاصی گذاشتند و هدایای زیادی دادند به جهت اینکه از ترکمنهای ایران نوازنده ای به ترکمنستان آمده شخصیتهای هنری زیادی به ملاقاتم ،آمدند باغشی های نامداری چون خان گلدی آنه ، مرادف دورت قلی دوردی اف، مأنی قاریف، همت جلیل،اف عطا آولیف و یا غمیر نورگلدیوف

در زندگی بهترین چیزی که دوستش دارید چیست؟

ساز و آواز

ما شنیدیم که تعدادی آهنگ ساختید نام آهنگها چیست و عواملی که باعث شد این همه آهنگ بسازید چه بوده است؟

تا بحال ٢٦ آهنگ .ساختم از جمله مقصد پاراخات، انسانلیق ،شهیدلر ،دوویر ،قورولمیش مرحوملار ،عمریم صحرا گل و … یاد استادان مرحوم و سختیهای زندگی انگیزه اصلی خلق این آهنگها بود.

چه شاگردانی را تربیت کرده اید؟

ابراهیم جرجانی، باغشی رحیم خیوه لی باغشی)، شهید قربان دولتی آق اویلی بدراقی (باغشی)، منصور آسایش (باغشی) و هم اکنون محمد یوسف کُر(نوازنده کمانچه) و چند شاگرد دیگر

با کدامیک از باغشیهای ترکمنستان در مراسم عروسی کنسرت اجراء نمودید؟

استاد خانگلدی آنه مرادف استاد دورت قلی دوردیف آقامراد دوردیف و قیاس دوردیف.

ضرب المثلی ترکمنی است تا کسبی اوغلا حلال» یعنی شغل پدر به فرزند حلال .است آیا در بین اجداد شما اشخاص با موسیقی اصیل ترکمنی سروکار داشتند؟

بله پدربزرگم ساتلیق قلیچ خان پدرم یموت و برادر پدربزرگم مردقلی باغشی

در مراسم افتتاحیه رادیو گرگان که آن زمان دستگاه فرستنده را به درخت چنار بلندی بسته بودند، افتخار نوازندگی نزد باغشی نظرلی محجوبی را پیدا نمودم از همان لحظه بطور زنده برنامه ما به روی آنتن رادیوهای نسبتا محدود پخش گردید

استاد یمودی با عنایت به اینکه چهل و اندی سال سابقه هنری دارید چه خاطراتی به ذهنتان می آید؟

یکروز با استاد نظرلی محجوبی جهت اجرای کنسرت عروسی به روستای اینچه امند (بجنورد) رفتم وقتی قصد عبور از رود اترک را داشتیم استاد را به پشتم سوار نمودم و از رودخانه اترک گذشتیم و عازم روستائی شدیم که قرار بود بعد از شام کنسرت داشته باشیم خاطره ای دیگر یادم می آید یکبار برای اجرای موسیقی به گنبد ،رفتم چند شب در مراسم عروسی پیش باغشی نوازندگی کردم و بالاخره قصد بازگشت به روستا را .نمودم دیدم که جهت قرنطینه نمودن مردم راهها را بسته بودند چندین روز پیاده روی کردم و به روستای قرنجیک رسیدم و مهمان «شیرجان قيجاقچی کمانچه زن بودم نزدیک غروب آفتاب بود قصد ادامه پیاده روی بطرف بندر را داشتم که برادر بزرگم عاشور با دوچرخه دنبالم آمده بود ترک دوچرخه نشستم و شب هنگام به منزلمان روستای یمودلار رسیدیم.


خلیفه رحمانقلیچ یمودی

استاد یمودی در خانواده ای کاملاً هنرمند دوتار و کمانچه بدنیا آمد – در خانواده او موسیقی موروثی بود .
می گوید سواد ندارم ولی خواندن و نوشتن را خوب می داند. چوپان ۹ساله بوده که متوجه می شود باخشی خوجه شرقی به خانه آنها یک کمانچه و یک دوتار آورده است – داخل منزل می شود ، کسی در اتاق نبوده ، کنج اتاق یک دوتار و یک کمانچه !!! پیش خود می گوید کدام یک را بدست بگیرم ؟؟؟؟دوتار! کمانچه! دوتار! کمانچه! بالاخره کمانچه را انتخاب می کند و با خود به صحرا می برد و به نواختن می پردازد و بمدت ۴ سال از یک سیم کمانچه استفاده کرده و ساز می نوازد ، کسی نبوده که از او یاد بگیرد حتی در همان دوران با همان وضعیت در رادیو گرگان ساز می نوازد.

روزها و سالها میگذرد تا استاد کار با سه سیم را نیز بصورت تجربی فرا بگیرد… استادی نداشته و بصورت تجربی ساز کمانچه را آموخته – ۱۴ ساله بوده با باخشی قونچ همراه می شود و سپس با اساتید و خلیفه های همچون خوجه شرقی ، قزاق پنق ، نظرلی محجوبی همراه می شود و همزمان با آن دوردی طریک را که تازه اول کارش بوده به بندرترکمن می آورد و ۱۲ سال با او همفکر و همراه می شود، خلیفه می گوید روزهای خوبی با هم داشتیم …
در ۵۴ سالی که خلیفه کمانچه در دست داشته با اساتید و باخشی های از جمله قونچ باخشی ، خوجه شرقی ، قزاق پنق ، نظرلی محجوبی ، رحیم خیوه لی ، مردقلی یمودی ، دینی گرکزی و … کار کرده است. سوخان آقا باخشی معروف ترکمن و شاگرد مائلی تاچمراد ،کمانچه خود را یادگاری به خلیفه داده تا عمر دارد آن را فراموش نکند و تعمیر کمانچه های استاد را آقای شیرجان غیژاکچی از روستای قرنجیک انجام میداده است.
*استاد با ساز دوتار ۳۳ آهنگ تنظیم کرده و نواخته و سپس آن به ساز کمانچه تبدیل نموده است ، از جمله آنها می توان به پاراخت ، مقصد ، انسان لق ، صحرا گل ، جنان گشتی ، دوستلیق مقام ، مرحوملر و … اشاره کرد ، خلیفه می گوید نام گذاری آهنگ ها را همسرش (مرد بی بی) انجام داده است.
شرکت در جشنواره اقوام تهران تقریبا ۵۰ دوره – شرکت در جشنواره توس مشهد ۲ دوره –شرکت در جشنواره های استانی از جمله اصفهان ، شیراز ، کرمان ، خرم آباد ، اهواز ، تبریز و … از افتخارات ایشان می باشد.
شرکت در جشنواره موسیقی ملل ترکیه در دانشگاه عطا ترک همراه با باخشی قره اونق و کسب دیپلم افتخار در آن جشواره از ریاست دانشگاه و شرکت انفرادی در جشنواره هنر و موسیقی ترکمن در کشور ترکمنستان و پخش سراسری آن در صدا و سیمای آن کشور بصورت زنده در کارنامه وی درخشان است.
از جمله شاگردان خلیفه تا جایی که حافظه اش یاری می کند : باخشی رحیم خیوه لی ، منصور صبوحی ، منصور آسایش ، اخی علاقی ، قلیچ انوری ، بایری پاشی و بشیر بهرامی را نام می برد. دوردی طریک را همفکر خود در موسیقی می خواند و روزهای را به یاد می آورد که باهم بوده اند…
از نظر خلیفه هنرمند خوب کسی هست که جایگاه خود را بداند و واقعیت گرا بوده و آنها را عنوان کند ، نوازنده موفق کسی است که ساز را در چارچوپ و اصول یاد بگیرد و بنوازد … هنرمندی که اساتید خود را فراموش کند ، هنرمند نیست!
خلیفه در کمانچه سبک خانواده خود یعنی یمود را دنبال می کند و در دوتار سبک خاص خود را دارد.
در حال حاضر به کشاورزی و دامپروری مشغول می باشد و اگر فرصتی باشد در مجالس کمانچه می نوازد.
آرزوی خلیفه: هنرمندان بی آلایش ، بی ریا و سالم زندگی کنند و طبق اصول و در چارچوپ هنر و موسیقی قدم بردارند تا موفق شوند
خلیفه ۴ فرزند پسر و ۳ فرزند دختر دارد و تنها کوچکترین فرزند پسر ازدواج نکرده است.
و دیگر : آغزی بیر ایلاتینگ اوبه سی آباد

و در پایان خلیفه حاجی رحمان قلیچ یمودی اولین آهنگی که با کمانچه نواخته بود برایمان می نوازد ، آهنگی که در ۹ سالگی با یک سیم کمانچه نواخته بود ( بزرگی به خلیفه گفته بود هیچ کس اولین آهنگی که نواخته است را بخاطر نمی آورد ، ولی خلیفه به یاد می آورد : آهنگ چقدیم گوللر)
منبع : موسسه بیرلشیک بندرترکمن – سراج الدین خوش پرست

برچسب ها

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن