احزاب و جمعیت هااز خاطرات و تجربیات دیگراناسنادترکمن صحراتورکمن صحراحزب تودهدیدگاهسیاسی

سند خیلی محرمانه: توده ای مهاجر در عشق آباد و ج.اسلامی

پناهندگان سیاسی مقیم عشق آباد

مرکز مطالعات تورکمن –اما مهاجرت نسل سوم یعنی مهاجرین سیاسی بعداز انقلاب اسلامی و سرکوبی شدید نیروهای چپ به تورکمنستان بیشتر شایان توجه است. از پراکنده ساختن مهاجرین در شهرهای مختلف به منظور عدم دسترسی و ارتباط با یکدیگر، ایجاد خبرچین ها از میان آنها برای “ک گ ب”، سرخورده شدن در جامعه‌ای با نرم‌های کاملا متفاوت با تورکمن‌صحرا و… که خود بحث جداگانه‌ای است، به نکته قابل توجه زیر باید اشاره کرد و آن بازگشایی سفارت ج. اسلامی در آشغابات و نفوذ عوامل جمهوری اسلامی در بین مهاجرین سیاسی می باشد. از میان مهاجرین سیاسی افرادی بعنوان مترجم، مشاور حقوقی و مربی نقاشی برای سفارت ج. اسلامی در عشق آباد کار می کردند

معمولا پس از شکست هر جنبش انقلابی علیه رژیم های دیکتاتوری، فعالین سیاسی از طریق مختلف به خارج از کشور و از همه مهمتر به کشورهایی که با عقاید سیاسی آنها همگون باشد، پناه می برند. این پدیده در ایران از نزدیک به یکصدسال به این طرف ادامه داشته و دارد. ما در این نوشته قصد داریم قبل از اینکه به محتوای سند نویافته مان بپردازیم اندک اشاره ای به موضوع مهاجرت سیاسی بویژه در رابطه با مرز شوروی و تورکمن‌صحرا اشاره ای داشته باشیم:

در آبان 1304 وقتی قشون تابه دندان مسلح رضاشاهی از چهارسو به تورکمن‌صحرا هجوم آورد و مقاومت نیروهای جمهوریخواه از شرق، توسط لشکر خراسان بسرکردگی جلادی بنام جان محمدخان علاءالدوله (آذری) و از غرب، تیپ شمال بسرکردگی فضل الله زاهدی (آذری) درهم شکسته شد، رهبران جنبش منجمله عثمان آخون و یارانش همراه با صدها خانوار مجبور به پناه بردن نزد تورکمن‌های تورکمنستان شوروی شدند. پناه بردن به داخل “پردۀ آهنین[شوروی] همان و افتادن در چاه ویل همان. یعنی ما از سرنوشت این رهبران جنبش تاکنون اطلاع دقیقی نداریم و نمی دانیم چه بر سر آنها آمده است، اطلاعات شفاهی حکایت از آن دارد که عثمان آخون و یارانش دچار تصفیه خونین استالینی شده و تیرباران شده اند.

در سال 1310 رضاشاه برای ارعاب و سرکوب فعالین سیاسی مخالف خود، قانون ضد کمونیستی موسوم به “قانون سیاه” را به تصویب رساند، بدنبال آن دستگیری‌های فله‌ای براه انداخته شد که معروفترین آنها “گروه 53 نفر” بود. فعالین سیاسی چپ به منظور فرار از جهنم رضاشاهی بهرطریقی می خواستند خود را به کشور شوراها برسانند و البته هم‌مرزی تورکمن‌صحرا با مرزهای شوروی بهترین راه عبور بود. برای اینکار کسانی که قصد عبور داشتند با تورکمنها تماس می گرفتند. در سند زیر گفته می شود که “آنه قلیچ بابایی” کسی بود که چندین فعال سیاسی چپ را از مرز عبور داده است و پس دستگیری جزو گروه”53″ نفر قرار گرفته به 5 سال زندان مجرد محکوم می شود.

بیانات دادستانی:

«آنا تركمن فرزند خدر اهل دشت گرگان (گمش تپه ) شهرت بابائی وكيل عدلیه ۴۰ ساله توقیف. متهم به عضویت فرقه اشتراکی و تخلف از قانون ورود و اقامت میباشد، گرچه متهم منکر اتهام راجع به عضویت در فرقه اشتراکی است لیکن نظر به اظهار او به اینکه او دو مرتبه بنا باظهار محمد پژوه عباس آذری قصد رفتن به روسیه را بوسیله من داشت و او را منع از این کار نموده و مبلغی نیز باو داده‌ام و نظر بطرز مناسبات متهم با دو نفر مذکور که کمونیست بوده اند و هم منزل آنها با عده دیگری و اقامت متهم در گرگان به منزل محمد و نظر به سایر قرائن موجوده در پرونده اتهام او بعضویت در فرقه و شروع بارتكاب جرم در اعزام آذری بممالک اتحاد جماهیر شوروی ثابت و طبق مادۀ ۱ قانون مجازات مقدس علیه امنیت و استقلال کشور و قسمت 6 از ماه ۱۵ قانون مجازات ورود و اقامت اتباع خارجه با رعایت ماده ۲ ملحقه باصول محاکمات جزائی صدور حکم مجازاتش را خواستارم.

محمد پژوه فرزند غلامحسین اهل و مقیم تهران ۳۹ ساله محصل مدرسه صنعتی توقیف. متهم است که داخل در عضویت فرقه اشتراکی بوده و تخلف از قانون ورود و اقامت نیز کرده است نظر به اقرار صريح متهم را تا نزدیک مرز برای خروج از سرحد و اعزام بروسيه برده و بعد از مدتی عباس آذری را بوسيله آناقلیج ترکمن اعزام داشتم.

منبع: انورخامنه اى: پنجاه و سه نفر. نشر هفته ايران 1363. تهران

رای دادگاه درباره ی ۵۳نفر

1- دکتر تقی ارانی محکوم به ۱۰ سال حبس مجرد

 ٢- عبد الصمد کامبخش محکوم به ۱۰ سال حبس مجرد

۲۸- اناقلیج خضر بابا محکوم به ۵ سال حبس مجرد

 ۴۸- احسان اله طبری محکوم به 5/3 سال حبس مجرد

   در سال 1327 ارتش و نیروهای امنیتی محمدرضاشاه پس از سرکوبی جنبش آذربایجان و مقاومت‌های سراسری منجمله سرکوبی فعالین توده ای در تورکمن‌صحرا که عده‌ای از روشنفکران تورکمن برای حفظ فرهنگ ملی و خلع ید از غاصبین زمین به این حزب پیوسته بودند، این گروه مجبور به پناه بردن به تورکمنستان شوروی شدند و تا سقوط رژیم پهلوی در تورکمنستان شوروی اقامت گزیدند. از میان این دسته از مهاجرین سیاسی، سرنوشت غایب بهلکه که مسئول کمیتۀ ایالتی حزب توده در گنبد و تورکمن‌صحرا و پس از دستگیری و زندگی تبعیدی در تهران همراه با احسان طبری به شوروی پناهنده و در شهر دوشنبه مقیم می شود و در آنجا در سال 1956 بطرز مشکوکی کشته می شود، شایان توجه است. ابتدا رهبر جنبش تورکمن عثمان آخون و این بار نیز غایب بهلکه. دیگر مهاجرین توده ای در آشغابات به تحصیل و کارهای علمی و فرهنگی مشغول می شوند.

پس از کودتای 28 مرداد 1332 و تعقیب و شکار فعالین چپ بویژه توده‌ای‌ها بازهم به منظور فرار از جهنم محمدرضاشاهی پناه بردن به “خانۀ دایی یوسف” (اصطلاحی بود که فعالین آنرا برای رفتن به کشور یوسف استالین درست کرده بودن) منطقۀ گنبد و تورکمن‌صحرا آسانترین راه عبور برکزیده می شود و در اینجا “شبکۀ عبور” فعالین سیاسی تشکیل می گردد که سند مربوط به آن شبکه را که در آن سه نفر تورکمن نقش اصلی را دشتند؛ ارازمحمد تکه، یالقاب آتابای و قربان محمد رابطی در آینده‌ای نزدیک منتشر خواهم کرد.

و اما مهاجرت نسل سوم یعنی مهاجرین سیاسی بعداز انقلاب اسلامی و سرکوبی شدید نیروهای چپ به تورکمنستان بیشتر شایان توجه است. از پراکنده ساختن مهاجرین در شهرهای مختلف به منظور عدم دسترسی و ارتباط با یکدیگر، ایجاد خبرچین ها از میان آنها برای “ک گ ب”، سرخورده شدن در جامعه‌ای با نرم‌های کاملا متفاوت با تورکمن‌صحرا و… که خود بحث جداگانه‌ای است، به نکته قابل توجه زیر باید اشاره کرد و آن بازگشایی سفارت ج. اسلامی در آشغابات و نفوذ عوامل جمهوری اسلامی در بین مهاجرین سیاسی می باشد. از میان مهاجرین سیاسی افرادی بعنوان مترجم، مشاور حقوقی و مربی نقاشی برای سفارت ج. اسلامی در عشق آباد کار می کردند، که بحث مربوط به آنرا به بعد وامی گذاریم.

در سندی که در زیر ارائه می شود آمده است که دانشجوی پزشکی بنام ایرج آملی ضمن ارتباط با عامل ج. اسلامی اطلاعاتی را ارائه می دهد که مشاهده می کنید. چنانچه ایرج آملی نظری در رابطه با این سند دارند ما با کمال میل آنرا نیز منتشر خواهیم کرد.

تهیه و تنظیم: آ.گلی

مدیر مرکز مطالعات تورکمن

8 آگوست 2021

برچسب ها

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن