ادبی - فرهنگیتاریختاریخ قدیم و میانهتاریخیتورکمن صحرامقالات

زردشت نگ آصلی مکانی تورکمن توپراغی بولوپدیر

مرکز مطالعات تورکمن- زردشت- ينگ اؤنوپ-اؤسن يرى‌نينگ حأضيركى توركمنيستانينگ توپراغيندا- بالقان داغلارئندا ديـين فكر بار. آتشكده‌لرينگ اودونى هميشه ياقيپ ساقلاماق اوچين نفت گره ك و بو- ده بالقان يايلاسى/ ولاياتى نينگ تؤوره گينده کؤپ.

                            آشو زردشت و اؤکۆز باشلئ حاصاسئ (اؤکۆزینگ هیکلی تورکمنیستانئنگ آلتئن دپه‌ دیین یریندن تاپئلدئ)

  آدامزادینگ اودی تاناپ، اونی اؤز گونده لیک دورموشیندا اوللانماغی اولی اؤزگرشیکلره آلیپ گلدی. مونگا شول دؤورینگ اولی رولوتسیاسی دییپ آت برسه بولار. اوت انسان اوغلونی غارانگقیلیقدان، ساویقدان غوتاریپ، واغشی و ییرتیجی حایوانلارینگ هجومیندن غوراماغا ممکینچیلیک دؤره تدی. ایندی ایلکینجی آتا- بابالاریمیز اوت گویجوندن آو آولاماقدا، آولانان حایوانی بیشیریپ ایمکده، انسانینگ آیریلماز گویجونه اؤوریلدی. شول اساسدان اوت مقدس حاساپلاپ، اول بارادا دورلی فیلوسوفیکی غارایشلار دؤره تدیلر. اونی همیشه یانیپ دورار یالی قوراپدیرلار. هاچاندا گؤک گورلأپ، یئلدیریم چاقیپ جنگله اوت دوشسه، ایلکینجی انسانلار «اوت حودایئنگ بیر زادا قاهاری گلن بولمالی» دییپ اونی کؤششدیرمأگه سینانشیپ، یولوندا قوربان برمأگه تاییارلانیپ، باشدا بیر قیزی قوربان ادن بولسالار سونگرا «اوت حودای اوچین» بیر حایوانی قوربان ادیپدیرلر. اینها شول اساسده اینگ قادیمی دینلردن بیریسی بولان «اوت پارازلیق» اینانجی» یؤرگونلی بولوپ اوغرایار.

اوت و یاغتیلیغینگ سیمبولی بولان گونه بیزینگ آتا- بابالاریمیز- دا غاتی حورمات قویوپدیرلار. تورکمنلر اؤیلری نینگ غاپیسینی گونینگ دوغیان طاراپینا ادیپ قوروپدرلار. ایر بیلن توروپ گونه سالام بریپدیرلر. گون دوغاندان سونگرا، اوستونی گونه باسیریلیپ یاتیپ غالماق اولی عایپ حاساپلانیپدیر. گؤزدن ایت تیرسک چیقان ماحالی گونه سالام بریپ، بو کسلدن قوتولماق ایسلأپدیرلر. یا- دا سوولی یابا بارانلاریندا: «سالاومالیکیم سوو آقا، بیر ایچیملیک بر آقا» دییپ سووا حورمات قویوپدیرلار. اوغوزحانینگ ایلکینجی اوغلونینگ آدی نینگ «گون حان» بولاندیغینی- دا یادلایلینگ. «گون» آدی بیلن بیر تورک توپاری نینگ یاشاپ گچندیگینی- ده بیلیأریس.  هنیزم تورکمنلرده «گوندوغدی» آدی یؤرگونلییدیر.

تورکمنلر اودا، سووا، یله و توپراغا غاتی حورمات قویوپدیرلار. اولارینگ هرسی نینگ تانگری لاری نینگ بولاندیغینا اینانیپدیرلار. اونگا سونگ- سونگلار «ایه» دییپدیرلر. مثال اوپین «بیر یرینگ ایه سی بار» دیین سؤزلری یانگی- یانگیلار اشیدردیک. بللی روس یازیجیسی واسیلی یان اؤزی نینگ چنگیز حان دیین اثرینده تورکمن ییگیتلری نینگ اورشا گیتمزدن اؤنگ اوت یاقیپ اونونگ داشیندان آیلانیپ، قوردونگ اووله شینه منگزش سسلربیلن اؤجوگیپ، آیاقلارینی بیر- بیرلری نینگ آیاقلارینا قاشدیریپ، غاضابا مونیانمیشلر- دییپ بلله یأر.

زورایستریزیم (اوت پارازلیق) اینگ قادیمی دین بولوپدیر. یهودیزیم، خریستیانلیق/ مسیحی و  اسلام دینلری نینگ دؤره مگینه اوت پارازلیق اولی تأثیر ادیپدیر. شو دینلر زورایستریزمینگ کؤپ سانلی  تاغلیماتینی اؤزینه سینگدیریپدیر. عاراپلار(مسلمانلار) ایلکی اورتا آزیا گلنده یرلی حالقینگ اینامینا گیرجک بولوپ زورایستریزمینگ کؤپ ترمینلرینی/آدالغالارینی، سؤزلرینی، ناقیللارینی گینگدن اولانیپدیرلار. عاراپلار اؤز متجیتلری بولمانی اوچین اوت پارازلاری نینگ عبادات حانا لارینی مسلمان متجیتدی حؤکمینده پیدالانیپدیرلار. «مناره» دییلیأن سؤز اودونگ یانیان یری دییپ ترجیمه ادیلیأر (نار= عاراپچا اوت). اسلام، اوت پارازلیق دینینی یوق اتمأگه سبأپ بولان بولسا- دا اول اؤز دأپ- دسستورلارینا کؤپ زاتلاری اؤزلشدیریپدیر. تورکمنینگ بو گونکی دورموشیندا اونونگ بیر توپار دأپ- دستورلاری ساقلانیپ غالیپدیر، اول بیزینگ دورموشومیزینگ نینگ کؤپ طاراپینا گچیپدیر. اولاردان اینگ مهمی تورکمنلرینگ اودا قوییان حورماتینی ساناماق بولار.

آ.گلی

ماقالانی دولی اوقیماق اوچین آشاقداقی کینکه کلیک ادینگ

زردشت لیک

برچسب ها

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن