احزاب و جمعیت هاادبی - فرهنگیادبیاتاز خاطرات و تجربیات دیگراناسنادترکمن صحراتورکمن صحراحزب تودهسیاسی - ملی

در معرفی یک شخصیت سیاسی تورکمن؛ شاعر عبدالرحیم مدرسی

عبدالرحیم مدرسی از شخصیتهای فعال سیاسی در دهه بیست شمسی بود، وی فرزند عالم بزرگ آن ایام تورکمنصحرا، گوک آخوند مدرسی(از طایفه یلمه) می باشد. در تیرماه ۱۳۱۸ در موج بازداشتهای فعالین تورکمن توسط پلیس رضاشاهی دستگیر و راهی زندان تهران گردید وی در هنگام بازداشت ۲۹ ساله بوده است، یک سال و نیم بعداز بازداشت خبر از اعزام وی به زندان شهر کویری یزد خانواده وی را در نگرانی فرو برد. به هر حال وی تا سقوط رضاشاه در شهریور بیست در زندان مانده و پس از آن آزاد می شود. وی در این ایام اشعار تند سیاسی بر علیه رقبای سیاسی «حزب تودۀ ایران» و نیز بر علیه شخصیتهای حامی دولت وقت [قوام السلطنه] می سرود که اشعارش در بین مردم آن دوران مشهور گردیده بود و در نشریه «ترکمن سسی» که به صورت روزنامه دیواری در نبش چهارراه شریعتی گنبد نصب می گردید به چاپ می رسید. وی پس از فروکش کردن هیجانات بازیهای سیاسی حزب توده و حزب دموکرات، کم کم از صحنه سیاسی خارج گردیده و در تهران مسافرخانه‌ای دایر کرد که محل اتراق تورکمن‌هایی بود که به هر علتی گذرشان به تهران می افتاد. عبدالرحیم مدرسی در سال ۱۳۳۸ دارفانی را وداع گفت.  (برگرفته از اینستاگرام “یول”)

 مرکز مطالعات تورکمن–در زیر اشعاری از مرحوم مدرسی که در بارۀ محمد آخون گرگانی و ارازقلی کلامی (قاری) که جلد چهارم “تاریخ تورکمن‌ها” بقلم راقم همین سطور آمده است را نقل می کنیم:

                توده لار حاقئندا

—بیزدن سالام بوُلسون گۆندوُغدئ[1] موُللا

“توده” باشلئقلارئن باشارسانگ آلدا.

جافاربای ایلاتئ بارئ سنگ بیله

بو یئل هم زأحمت چک جان و دیل بیله.

—کؤپکؤپ سالام آحون[2] آقا سیزلره

قئن یوموشلارئ بویروپسئنگئز بیزلره.

ساپار[3] بیلن غایئپ[4] دیین زادئ بار

نیجه جووان، یانئپ دوران اوُدئ بار.

آحون آقا سیزدن سئلاغحوُرمات غاچاندئر

اؤنگکی آلدانلارئنگ بارئسئ “تودا” گچندیر.

                              *****

مرحوم مدرسی در سالهای 1328

                   دورونگ حالقئم بیرلشیپ

                    (مأمت آخون گرگانی حاقدا)

 

وکیل سچمک واغتئ گلدی، غالئنگ حالقئم بیرلشیپ،

اوُل کؤشۆکده یاشاماغا، سۆرۆنگ حالقئم بیرلشیپ.

گچن دؤوران غارشئندا، دورونگ حالقئم بیرلشیپ،

مأمت آحون دک وکیلی اورونگ حالقئم بیرلشیپ.

 

بی حایادئر، حاقئمئزئ مندن سندن اییه ندیر

وکیل بوُلوپ ایش بیتیرمأن، میللتیمیزی یاقاندئر،

شوُل تۆکنمز دؤولتینی بیزی سوُیوپ تاپاندئر

غانحوُرونگ دپه سیندن دپینگ حالقئم بیرلشیپ.

 

سچینگیز سیز بیر وکیلی دیلسیز، آغئزسئز بوُلماسئن

دۆین کاپئر، بو گۆن موسولمان، آلداواچلار بوُلماسئن،

ایل ایچیند بللی غانحوُر، پألی یامان بوُلماسئن

چئن دوُغروسئنئ ایسته سنگیز مأمت آحون بوُلماسئن

غارئپدایحان، یاغشئ سئندان سچینگ حالقئم بیرلشیپ.

 

یئنه گلر اؤنگکی دؤوران مأمت آحون سچیلسه

غامچئ اوُینار باشئمئزدا مأمت آحون سچیلسه

کؤنه یارا تأزه لنر، مأمت آحون سچیلسه

غانحوُرونگ یاقاسئندان توتونگ حالقئم بیرلشیپ.

 

بی عادالات ظالئملارئ یوُق اتمأگه بیر یوُل بار،

سۆلۆک صئپات افسرلری گۆم اتمأگه بیر یوُل بار

املاک سالان حایئنلارئ گۆم اتمأگه بیر یوُل بار

غاررئ دوشمان غالاسئنئ کۆل اتمأگ بیر یوُل بار

شوُل دوُغرئ یوُل “تودا” یوُلودئر، بیلینگ حالقئم بیرلشیپ.

                                    ********

اؤنگ “توده” پارتئیاسئندان بوُلوپ، سوُنگ حؤکۆمتینگ “دمکرات” پارتییاسئنا گچن آرازقلئ قارئ[5] حاقئندا

          سنگکی غالایئ[6]

بیر غالایئ داقئنئپ گلدی ال یالئ

بأش ائریال حلبی بنگکه یال یالئ

حئیال ادیأ اوُنئ ستارۀ شش پر یالئ

اؤورِلأپ گؤزلِسم، سنگکی غالایئ.

 

المئدام غئغئردئ منبره چئقئپ

“ان المؤمنین” آیاتئن اوُقئپ

بیردن آبراینئ غارا یره دؤکۆپ

حالقئ یئرتئق کیسأ ساتانسئنگ قارئ

دموُکراتا غاچئپ آتانسئنگ قارئ.

 

بابایی[7] کیمین یوُلداشئنگ باردئر،

غالایئ داقئنماق ارکِگه عاردئر،

چات‌ئنگ[8] درجه سی سنگکیدن زوُردور،

اوُنگقا بۆرۆنچ، سنگکی غالایئ.

 

کأشکی غئزئل بوُلسا حاتئئنگقئ یالئ

کأشکی کۆمۆش بوُلسا آتئنگقئ یالئ

کأشکی بۆرۆنچ بوُلسا چات‌ئنگقئ یالئ

هرنه آیتساق سنگکی پوُسلئ غالایئ.

 

دموُکرات باحانا، حالقئ سوُیمانا

غالایئ داقارلار پاپاق غوُیمانا

کأشکی غئزئل بوُلسا ساتئپسوُومانا

اوُنگکا بۆرۆنچ، سنگکی غالایئ

 

موندان کؤپ آیتسام، یۆکۆنگ آغرالیار

آتئنگ نالئ یالئ انتک اگرلیأر

بیر حلب دن توُغسان مدال دوُغرالیار

اوُنگقا بۆرۆنچ، سنگکی غالایئ

                                                 ع. مدرسی. 1324/1945

       تهیه و تنظیم:

  • آرنه گلی
  • مدیر مرکز مطالعات تورکمن
  • دوم ژانویه 2022

[1] کۆمۆش دپه لی کلته لردن سؤودیگأر بیر آدام بولوپدئر.

[2] مأمت آخون دازلاردان، مجلیس نگ وکیلی، حکومت طاراپدارئ.

[3] ساپار انصاری کۆمۆش دپه لی موغاللیم. توده پارتیاسئ نئنگ آکتیویستی.

[4] غایب بهلکه، توده پارتیاسئ نئنگ تۆرکمنصحرا بویونچا جوغاپکأری (مسئول کمیته ایالتی حزب توده- گنبد و دشت گرگان) بولوپدئر.

[5]  آرازقلی کلامی.

[6] دمکرات پارتییاسئ نئنگ مدالینی دؤشونه داقئنماقدان ماقصات.

[7] آنناقلئچ بابایی

[8] اشیگینه اونی- مونی داقئپ، توُی بولاندا چار چکیپ یؤرن بیری.


نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن