تاریخی

تورکمن ها و انقلاب مشروطیت

 

14 مرداد مصادف با سالروز صدور فرمان مشروطیت توسط مظفرالدین  شاه قاجار است. در واقع فرمان مشروطه دستور تشکیل مجلس شورا در ایران و ثمره تلاش های آزادیخواهان وطن برای رهایی از استبداد مطلق شاهنشاهی است.


درباره شرکت تورکمنها اطلاعات بسیار اندکی منتشر می شود و بیشتر درباره ارتباط مرتجعین و خانهای فرصت طلب تورکمن که به کمک محمدعلیشاه شتافته بودند اخبار و اطلاعات منتشر می شود، گویا تورکمنها طرفدار  انقلاب مشروطه نبودند، در حالیکه در کومیش تپه جلسات رهبران و روحانیون متشخص در حمایت از شرایط نوین، انقلاب بر اساس قانون اساسی و تشکیل مجلس تشکیل می شد. رابط بین فعالین تورکمن با رهبران مشروطه استرآباد برعهده تورکمنی بنام عبدالله بود که بعلت حمایت از تشکلیل مجلس به او لقب «عبدالله میلیس/مجلس» داده بودند. (پدر بزرگ یعقوب عبدالله زاده). آنه جان آخون یارعلی، عثمان آخون و رجب آخون از روحانیون برجسته طرفدار مشروطه در تورکمن صحرا بودند. رجب آخون بعدها به مجلس موسسان نیز دعوت شد، یارعلی نیز دو دوره نماینده مجلس از طرف تورکمن ها شد. عثمان آخون جنبش ملت تورکمن را رهبری کرد تا در منطقه جمهوری اعلام شود که با لشکرکشی وحشیانه رضاخان این جنبش سرکوب گردید.      

در  آن اوضاع بحرانی روزهای انقلاب مشروطیت تورکمنهای انقلابی دو عراده توپ را از آق قالا به کومش تپه منتقل می کنند. تاجر معروف آنه محمد (آنه مخمد ساری) آنرا تعمیر کرده ۲۰ نفر را بعنوان توپچی استخدام می کند.

برخی از مورخان نظیر نوایی به شرکت  تورکمنها در انقلاب مشروطیت با دو هزار سوار مسلح (7 دسامبر 1908) اشاره می کنند:

«تلگراف از ساری به تهران ۱۳ ذیقعده 1326 قمری حضور مبارک حضرت مستطاب اجل اکرم اشرف معظم آقای صدراعظم مدظله العالی.

ورقه ممهوری از طرف بسیاری از اهالی استرآباد رسیده است بدین مضمون که ملاحظه می فرمائید:

«خدمت عموم حجج اسلام و سادات ذوی العز والاحترام و تجار و کسبه!

بعد از رسیدن احکام … تمام طبقات استرآباد متفق و هم قسم شده که با دل و جان بکوشد و امروز چند روز است همه با کفن و قرآن و اسلحه در مساجد و معابد مشغول مخابره هستند تمام اهالی بلوک و تمام سران یموت هم حاضر. سردار کافی با دوهزار سوار یموت و ولایت برای اجرای احکام حرکت به آن صوب خواهند نمود و ریشه حکومت مستبدین را بیرون خواهند کشید…. اغلب سوار یموت است مگر می شود از ترکمانان وحشی[!!] عقب ماند.» .                                                                                     ((صفاعلی ))[1]

در سال ۱۳۲۷ (ه ق) و یا ۱۲۸۷ (ه.ش) مشیر السلطنه وزیر داخله به خوانین و بزرگان ناحیه استراباد طی پیام تلگرافی خبر  می دهد که میرزا محمد خان سردار افخم به حکومت استراباد منصوب شده وبزودی وارد استراباد میشود. با ورود وی به شهر ۵ تیر توپ برایش شلیک کردند . (مقصودلو)

  اواخر سال ۱۳۲۸ ه ق امیر اعظم به حکومت استراباد منصوب شد.

 

[1] عبدالحسین نوایی. اسناد تاریخی وقایع مشروطه ایران، ص ۸۹.


نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن