اسناداعلامیه هاتاریخیترکمن صحراتورکمن صحرادوره رضاشاهرویدادهاسیاسی

اسناد: اعلان حکومت نظامی در تورکمن صحرا

اسناد حکومت نظامی

مرکز مطالعات تورکمن—لشکرکشی حکومت مرکزی برای درهم کوبیدن جنبش استقلال طلبانۀ تورکمنها از اواخر 1303 شدت گرفته در بهار  و پائیز 1304 با ورود ستون های نظامی شرق و غرب به گنبد قابوس در آبان ماه به اتمام رسید . پس سرکوبی، تورکمنها تسلیم شده پس از آن جمع آوری اسلحه و خلع سلاح ایلات شروع گردید. حکومت به این هم قانع نشده از ترس اوجگیری دوباه جنبش، در سراسر صحرا حکومت نظامی اعلام کرد.

بدنبال اعلان حکومت نظامی نه تنها ورود و خروج اشخاص غیرتورکمن به صحرا ممنوع شد، حنی خود تورکمنها نیز برای خروج از محل سکومت خویش می بایست از حاکم نظامی ورقه عبور می گرفت.

در زیر اسناد مربوط به این روزهای خون و مرگ و روزهای محاصره نظامی در تورکمن صحرا نشان داده می شود.

اعلامیه شماره 1 حکومت مرکزی

«در حال حاضر، در تحت توجهات اعلیحضرت همایون رضاشاه پهلوی، نظم و آرامش کامل در ترکمن صحرا برقرار گردیده و سر کردگان راهزنان متواری شدند. به ورود افراد و بازرگانان به این خطه، اجازه داده می شود، اما با توجه به شرایط نظامی منطقه، داشتن اجازه مخصوص ضروری است.

از این رو هر کسی که میخواهد در تورکمن صحرا تجارت کند، صرفنظر از اینکه عازم کدام بخش است، می بایست از فرمانده پادگان محلی و یا از فرماندار نظامی منطقه، اجازه بگیرد. سفر به تورکمن صحرا، بدون اجازه عبور ممنوع است»

                                                                                                   آرشیو کتابخانه لنینگراد. پرونده ۵۸، ۵۲

(لوگاشوا. ترکمن های ایران. ترجمه سیروس ایزدی و حسین تحویلی. تهران 1358. ص 146)

 اعلامیه شماره 2 حکومت مرکزی

 «من پس از ورود به اینجا و آشنایی با مردم و قبیله‌های ترکمن، ابراز امیدواری کردم که ترکمنها به سرعت در راه پیشرفت خویش گام بردارند.

ترکمن‌ها می بایست درک کنند که دوران فساد و خودسری سپری شده است. کشور باستانی ایران که اکنون دارای شاهنشاه بزرگی است، روز های سياه زورگویی را از سر گذرانیده و امروز ملت خویش را به سوی قله های خوشبختی می برد. برای قلب مملو از مهر میهن اعليحضرت، علاقه و محبت ملت ضامن پیشرفت و عظمت است.

قبیله های ترکمن باید اطمینان داشته باشند که روزگاری که ارتش با توپها، مسلسلها، سر نیزه ها و شمشیر های مرگبار خود به سوی آنها می آمد، سپری گشته است. آن روزگار، روز قصاص بود. اکنون، دوران برادری و دوستی فرارسیده است. آن روزگار، روزگار خشم شاه بوده اکنون، دوران عطوفت و توجه او است. قبیله ها و آق سقالهای ترکمنهای کوچ نشین باید بدانند که اعليحضرت همایونی مرا برای پدید آوردن فرهنگ و تمدن از راه اسکان دادن ترکمنهای کوچی مامور کرده اند.

فرهنگ و تمدن از رهگذر گشودن آموزشگاهها و تکامل شکل زمینداری و از رهگذر پیشرفت اقتصادی و بازرگانی بدست خواهد آمد. من برای اجرای هر چه زودتر این مسایل به اینجا آمده ام و گمان میکنم که ترکمنها، با چهره ای باز و آمادگی کامل در مورد مساله انتقال از زندگی کوچ نشینی به زندگی اسکان یافته، از من استقبال خواهند کرد.» امان الله جهانبانی فرمانده لشکر شرق

(پرونده شماره 58 ، 55-54).

 بدین ترتیب هر نوع حرکت و جنبش در صحرا بشدت کنترل شد و ورود فروشندگان دوره گرد و سیار و تاجران به تورکمنصحرا تنها و تنها با اخذ ورقه عبور آنهم با مهلت سه ماهه ممکن میشد.

مشخصات ورقۀ مجوز (سمت راست):

 اسم: ملا محمد پسر علی ، سن ۳۶ سال ، اهل محله سرچشمه استرآباد ، قصد مسافرت به گنبد قابوس، علت مسافرت گماشته کارخانه آثاری ، وسیله مسافرت عرابه. اعتبار ورقه: 3 ماه

امضا : فرمانده ساخلویی استرآباد ، سرهنگ جهان بینی. امضاء دژبانی- امضاء امنیه

 مشخصات « ورقه مجوز مسافرت » (سمت چپ)

۱۳۰۵/۳/۱۹ خورشیدی.

صاحب مجوز آقا محمدتقی، فرزند حاجی محمدعلی ، سن ۲۷ سال ، نقطه محل مسافرت منطقه «داز»، مقصود دست فروش، وسیله مسافرت مال، محل سکونت محله سرچشمه ، اعتبار جواز ۳ ماه، علامت مخصوص: قد متوسط ، چشم زاغ و زرد.

محل امضا : حاکم و حکومت. صحرا سرهنگ حکیمی .

امضا دوم : دژبانی استرآباد.

امضا سوم : نظمیه استرآباد.

در زیر ورقه شرایط چنین نوشته شده :

۱_ پس از انقضای مدت ورقه ، باید به دژبانی استرآباد مراجعه و ورقه جدید داده شود.

۲_ در خارج از منطقه استرآباد باید به نزدیک ترین پست نظامی مراجعه شود.

۳_ چنانچه دارنده جواز را در محل دیگر ثبت شده در جواز بگیرند ، تعقیب و تنبیه سخت خواهد شد.

۴_ دارنده جواز باید پس از ورود به محل ، ورقه خود را به حاکم یا فرمانده ساخلو ارائه دهد.

   حتی اؤز یاشایان اوبا- شأهرلرینه گیریپ چئقماق اۆچین- ده، یؤریته حاربئ حأکیملردن روغصات آلماغا تـۆرکمنلر مجبور ادیلیپدیر. آشاقداقئ سندده، کومیش دپه لی  نورگلدی جأجی اوغلئ، پاغتا میدانئنا گیتمک اۆچین، شأهردن داشارئ چئقماغا حاربئ حأکیمدن روغصات سورایار. حأکیم اونگا بیر آی مهلت بریپدیر:

عرض نامه

حضور محترم آقیان [آقایان] قلعه بگی نظامی کمشتپه از بنده. میروم صر فممه [پنبه] آجازه فرمائید که از طرف حاجی نورگلدی  جاجی اوغلی (مؤهری) ۱۳۰۴

 1304

مامورین نظامی

مدت یکماه اعتبار ورقه است که برای پنبه زار برود.

قلعه بگی کمش تپه. مهر قلعه بگی نظامی کمش تپه تاریخ 1303

تهیه و تنظیم اسناد:

آرنه گلی

مدیر مرکز مطالعات تورکمن

سوئد. 16 ژانویه 2022

 


نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن