اخبار ویژهاسنادتاریخیتورکمن صحراتورکمنستانتورکمنستاندوره قاجارسیاسیسیاسی - ملیمقالات

اسنادی از همکاری دول روس و ایران در سرکوبی و قتل عام تورکمنهای گوک دپه

یکی از خونبارترین و تراژیک تاریخ تورکمن قتل عام ارتش روسیه تزاری علیه تورکمنها می باشد که این جنایت وحشیانه با همکاری دولتین بریتانیا (فعالیت جاسوسانی مانند اودنوان، استیوارت در منطقه مشهد و آخال) و دولت قاجاری ناصرالدین شاه در ژانویه 1881 صورت گرفت. ما درسلسله مقالاتی بدین منظور اسنادی را در رابطه با همکاری این سه دولت در سرکوبی ملت تورکمن نشان می دهیم.

در ژانویه ۱۸۸۱ ارتش روسیه تزاری بسرکردگی ژنرال اسکوبلف به سرزمین تورکمنها هجوم کرده تورکمنهایی را گناهی بجز مقاومت در برابر اشغالگران و دفاع از خانه و کاشانه خویش دفاع نداشتند را وحشیانه به قتل می رساند. در این هجوم وحشیانه بیش از سی هزار نفر از مردم تورکمن کشته شدند.

در این فاجعه وحشتناک و قتل عام تورکمنها، دولت روسیه از همکاری بی دریغ ایران نیز بی بهره نماند. سفیر روسیه و دیپلوماتهای این کشور در ایران از خوانین کـُرد قوچان و بجنورد نیز خواهان حرکتهای غارتگرانه علیه تورکمنهای آخال میشود. اسکوبلف در ۲۰ ژوئن ۱۸۸۰ به نماینده روسیه تزاری در تهران طی نامه ای چنین گزارش می دهد:

” ما سرزمین تورکمنها را تا منطقه گوک دپه زیر هجوم روزانه خود قرار می دهیم، اگر کردهای خراسان نیز مناطق مابین گوک دپه و آشغابات را مود هجوم قرار دهند زودتر به مقصدمان خواهیم رسید. مسئله مهم زدن ضربه به ذخیره های آذوقه و کشتزاران آنهاست که باید آتش زده شوند، رمه های آنها باید تاراج شوند. هرچه دامنه تهاجم زیادتر باشد بهتر خواهد بود و ما کردها را با باروت و گلوله پشتیبانی خواهیم کرد.”

  سفیر وقت روسیه تزاری در ایران زینوویف در دیدار خویش با ناصرالدین شاه، از وی می خواهد که بدون مطلع شدن انگلیسها، تهران تجهیزات و تدارکاتی جهت حمل وسائل نظامی به ارتش اسکوبلف بفرستد.

بعد از سقوط گوک دپه که در واقع نقطه عطفی در تاریخ اشغال این سرزمین توسط روسها می شود، ناصرالدین شاه هیئتی را به پطربورگ فرستاده شادمانی خویش را از کشتار تورکمنها ابراز کرده این “فتح” روسیه را با دادن هدایای گرانقیمیت تهنیت می گوید. گزارش این سفر بصورت کتابچه ای تحت عنوان “سفرنامه روسیه برای تبریک فتح گوک تپه” به شماره 733  در کتابخانه ملی ایران نگهداری میشود.

پادشاه ایران ناصرالدین شاه ضمنا بمناسبت “فتح” آخال فرمانی صادر کرده به تمامی نمایندگان سیاسی و نظامی روسیه که در ایران کار میکردند “نشان همایونی” اهدا می کند. در این باره سندی “سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران” را که تحت عنوان “اهدای نشان همایونی به خدمتگزاران روس در عهدنامه آخال” به شماره ۲۹۶۰۰۳۱۸۶، محل آرشیو ۸۱۲- ب.آ به ثبت رسیده را می آوریم:

صورت نشانها که از دولت روس به چاکران درباری صادر شده و می شود. لفا بعرض خاکپای همایون می رسد

اعتراف دولت ایران به همکاری با روسیه بوقت لشکرکشی آخال و وعده روسیه در سرکوبی های بعدی را خاطر نشان می کند.

“مضمون ترجمه تلگراف رمز حضرت اجل امجد افخم امین السلطان وزیر دربار و داخله و غیره که بفرانسه ترجمه و بوزارت امور خارجه روس ابلاغ شد

البته دولت بهیه روسیه همراهیهای دولت علیه{ایران} را در وقت لشکرکشی آخال و غیره نشان داده و همچنین وعده های خود راکه در مقابل آنهمه همراهیها که سرحدات را همیشه منظم و آسوده نگاهدارد فراموش نکرده است.”

  در سال ۱۹۱۶ قیام تورکمنهای اترک-گرگان علیه قشون متجاوز روسیه بسرکردگی مادریتوف آغاز می شود. تورکمنها به مقامات ایرانی اجازه وارد شدن به سرزمین خویش را نداده خواهان استقلال میشوند. دولت ایران این بار دست به دامان روسیه شده و کمکهایی که به آنها در “فتح” گوک دپه کرده را متذکر شده، خواهان سرکوبی تورکمنهای گرگان می شود.

تهیه و تنظیم

آ.گلی

ژانویه 2024

برچسب ها

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
بستن